Waarom je ogen vanzelf dichtgaan bij een nies
Tijdens het niezen sluiten je ogen zich vrijwel automatisch. Dat voelt misschien als een rare reflex, maar het is een slimme beschermingsreactie van je lichaam. Een nies is een plotselinge, krachtige uitademing waarmee je lucht met hoge snelheid via je neus en mond naar buiten perst. Daarbij ontstaan drukverschillen in je hoofd en hals, en precies op dat moment grijpen verschillende reflexen in om kwetsbare delen, zoals je ogen, te beschermen.
De rol van zenuwen en reflexen
Het niezen wordt aangestuurd door een zogenoemd niescentrum in de hersenstam. Prikkels uit je neus, zoals stof, pollen of een verkoudheidsvirus, activeren dit centrum. Vanuit daar worden meerdere spieren tegelijkertijd aangestuurd: je ademhalingsspieren, buikspieren, de spieren van je keel, maar ook de spieren rondom je ogen. De zenuwen die je oogleden sluiten werken razendsnel en zorgen dat je ogen dichtklappen op het moment dat de nieskracht vrijkomt.
Bescherming van je ogen tegen druk en deeltjes
Een nies gaat gepaard met een korte, maar flinke drukopbouw in je neus- en keelholte. Tegelijkertijd worden minuscule druppeltjes en deeltjes met kracht naar buiten geblazen. Je ogen liggen, via kleine kanaaltjes en weefsels, dicht bij deze holtes en zijn gevoelig voor veranderingen in druk en voor irriterende stoffen uit je omgeving.
Wat er zou gebeuren als je je ogen openhoudt
Veel mensen vragen zich af of het gevaarlijk is om met open ogen te niezen. Het is niet zo dat je ogen eruit kunnen springen, zoals soms wordt beweerd. De druk in je hoofd wordt vooral via je neus en mond afgevoerd. Toch kunnen open ogen tijdens een krachtige nies extra spanning geven op de weefsels rondom het oog en meer kans op irritatie of uitdroging van het oogoppervlak. Je lichaam voorkomt dit liever en schakelt daarom automatisch de knipperreflex in.
Waarom jij het bijna niet kunt tegenhouden
Omdat de nies een reflex is die diep in de hersenstam geregeld wordt, kun je deze maar beperkt bewust beïnvloeden. Net als bij de kniepeesreflex reageert je lichaam sneller dan jij erover kunt nadenken. Daarom lukt het de meeste mensen niet om de ogen actief open te houden, zelfs niet als ze dat heel bewust proberen.
Wanneer het toch soms lijkt te lukken
Er zijn mensen die beweren dat ze met open ogen kunnen niezen. In praktijk knijpen de meeste mensen toch tenminste kort met hun oogleden, al is het maar een fractie van een seconde. Door heel bewust te focussen op een punt of door in de spiegel te kijken, kan het lijken alsof je ogen open blijven. Toch wint de beschermingsreflex het vrijwel altijd, al duurt het sluiten van je oogleden soms maar zo kort dat je het zelf nauwelijks merkt.
Praktische tips om veilig en ontspannen te niezen
Ook al kun je de reflex niet uitzetten, je kunt wel zorgen dat niezen zo min mogelijk belastend is. Probeer een nies niet te onderdrukken door je neus of mond helemaal dicht te knijpen, want dan blijft de druk te veel in je hoofd hangen. Nies liever in een papieren zakdoek of in je elleboogplooi, zodat je anderen minder snel besmet en je ogen en omgeving beter beschermd blijven. Door je lichaam zijn natuurlijke reflexen te laten volgen, werken al deze beschermingsmechanismen optimaal samen.
