Waarom je soms het gevoel hebt dat je valt
Veel mensen kennen het: je ligt eindelijk ontspannen in bed, je ogen worden zwaar en opeens schrik je wakker met het gevoel dat je valt. Je lichaam maakt soms zelfs een schokachtige beweging. Dit heet een hypnagoge schok, ook wel slaapstuip genoemd. Het is een normale reactie van je lichaam op de overgang van wakker zijn naar slapen, maar kan best schrikken zijn.
Wat er in je lichaam gebeurt
Wanneer je in slaap valt, verandert de spierspanning in je lichaam. Spieren worden slapper en je ademhaling wordt rustiger. Bij sommige mensen interpreteert de hersenstam deze snelle verandering als een signaal dat je aan het vallen bent. Daarop stuurt je hersenen een korte, krachtige prikkel naar je spieren, waardoor je een schok of ruk maakt. Dat geeft het bekende gevoel van vallen of wegglijden.
Oorzaken van het vallende gevoel bij het inslapen
Hoewel hypnagoge schokken normaal en ongevaarlijk zijn, komen ze vaker voor als je lichaam niet volledig tot rust kan komen. Er spelen verschillende factoren mee die het kansrijker maken dat je dat vallende gevoel ervaart.
Stress en piekeren voor het slapengaan
Wanneer je gespannen bent, blijft je zenuwstelsel actiever. Je spieren zijn dan minder goed in staat om geleidelijk te ontspannen. De overgang van spanning naar ontspanning wordt plotselinger en daardoor kan je zenuwstelsel sneller in de war raken. Het gevolg is een schrikreactie op het moment dat je net wegzakt in slaap.
Onregelmatig slapen en vermoeidheid
Als je slaapritme verstoord is, bijvoorbeeld door laat naar bed gaan, ploegendiensten of veel te korte nachten, raakt je lichaam uit balans. Je valt vaak sneller en dieper in slaap, waardoor de verandering in hersenactiviteit en spierspanning abrupter is. Dat vergroot de kans op het gevoel dat je valt, gevolgd door een plotselinge schok.
Cafeine, alcohol en beeldschermen
Het gebruik van cafeine in koffie, thee of energiedrank vlak voor het slapengaan kan je hersenen alerter houden dan prettig is voor een rustige slaap. Alcohol lijkt je eerst te helpen ontspannen, maar verstoort de natuurlijke slaapcyclus. Beeldschermen vlak voor bed zorgen er bovendien voor dat je hersenen langer in de waakstand blijven. Al deze factoren maken de overgang naar de slaap onrustiger, wat hypnagoge schokken kan versterken.
Wat je zelf kunt doen om rustiger in slaap te vallen
Omdat hypnagoge schokken meestal onschuldig zijn, gaat het vooral om het verminderen van hinder. Door je leefstijl en avondroutine iets aan te passen, kun je vaak al merkbaar verschil ervaren. Zeker als je regelmatig schrikt bij het inslapen, is het zinvol om hier aandacht aan te besteden.
Praktische tips voor een rustigere nachtrust
Probeer een vast slaapritme aan te houden, waarbij je rond dezelfde tijd naar bed gaat en opstaat. Beperk cafeine en alcohol in de uren voor het slapengaan en leg beeldschermen op tijd weg. Een korte ontspannende routine helpt ook, zoals rustig lezen, ademhalingsoefeningen of een warme douche. Merk je dat de schokken erg heftig zijn, pijn doen, of dat je overdag extreem slaperig bent, dan is het verstandig om met je huisarts te overleggen voor verder onderzoek.
